COVİD 19 SÜRECİNDE BİLMEDİKLERİMİZ VE DİKKAT ETMEMİZ GEREKEN ÖNEMLİ NOKTALAR

Değerli üyelerimiz,

Covid 19 konusunda oldukça geniş popüler sanal bilgilerle hepimiz tam donanımlı engin ve zengin bir bilgi dağarcığına sahip olduk.

Ocak ayından beri bir enfeksiyon hastalıkları uzmanı olarak önce bunun alfabesini öğrendik sonra hastalarda uygulayarak hem ülkemiz hemde dünya adına Covid 19 hastalığını yaşadık.

Bunun etkeni olan SARS-coV2 virus çok eskiden beri bilinen, hayvanlarda bulunan, taçlı virüs anlamına gelen koronavirus grubundan bir patojendir.  Etken hayvanlardan insanlara geçtiği zaman ciddi solunum yolu enfeksiyonu ve akciğerlerde harabiyet yaparak ölümcül seyreder. 

2002 yılında SARS 2012 de MERS ve şimdide SARS coV2 şeklinde karşımıza çıkan bu virüs insanlar arasında konuşma sırasında yayılarak tükürük damlacıkları ile bulaşır.

Virus bulaştıktan sonra burun ve boğaz mukozasında çoğalarak kana yayılır ve kılcal damarlarda iltihap yapar. Bir kısmı da akciğerlere yerleşerek esas hastalık tablosunu yapar. Akciğer dokusunda harabiyet yaparak hava alışverişinin yapıldığı alveollerde sıvı birikimine neden olur.

Bu durum hastaların boğulma ile ölümü tarif etmesi anlamına gelen ve akciğerlerde yeterince oksijen değişiminin engellenmesidir ve hastanın çekilen akciğer tomografisinde görülebilir.

Hastalığın bulaşmasından sonra ortaya çıkma süreci 2-14 gün arasıdır. Virüs sadece akciğerde değil kalp, barsak, böbrek, beyin gibi bir çok vücut hücrelerinde bulunur.  Hastalarda en fazla düşmeyen yüksek ateş, burun tıkanıklığı, koku almada bozukluk, kısa kesik balgamsız öksürük, ishal, çarpıntı, boğaz ağrısı ve göğüs orta kısmında yanma şikayetleri olabilir. Bunlardan en sık görüleni ateş, öksürük ve aşırı yorgunluk belirtileridir. 

Olguların hastalığa cevabı tamamen bağışıklık sistemi ile ilgili olup hastalığın dört devrede görüldüğü bilinir.  Covid 19 hastalığının %80 hafif geçirilirken %10 orta %5 ciddi ve %5 kritik safhada izlenir. Bu hastalıktan ölüm ülkelere göre değişmekte ve %0.5-12 arası değişmektedir.

Özellikle hipertansiyon, diyabet, obez ve bağışıklığı bozulmuş hastalarda kritik safha erken dönemde görülmektedir. 

Kritik hastalarda hızla gelişen solunum yetmezliği bunların yoğun bakıma alınarak yüksek oksijen tedavisi ile izlenmesi ve destek tedavisini gerektirir.

Virusu aldıktan sonra 7-15 günlerde kanda antikorlar oluşur ve kişi artık iyileşme belirtileri gösterir.

Tedavide (Çinde 80 den fazla) bir çok ilaç kullanılmış olmasına rağmen sıtmada kullanılan hidroklorokin ve antiviral ajanlar en çok kullanılan ajanlardır. 

Ne kadar erken tanı konulup tedavi edilirse hastaların iyileşmesi o kadar hızlı olur. Virüsün akciğer dokusuna hızla yerleşmesinden sonra uzun süre boğazda gaitada ve idrarda bulunabileceği saptanmıştır. Bu açıdan hastalığı geçiren ve tedavi olan hastalar mutlaka 14 gün izlenmelidir. 

Bağışıklık sistemi bazen çok aşırı cevap vererek hastalarda tedaviye cevapsızlık ve organ yetmezliği ile ölümlere yol açar.  Buna sitokin fırtınası denilir.  Tedavide geç kalındığı zaman akciğerler başta olmak üzere kalp, böbrek ve karaciğer yetmezliği gelişir. Hastanın durumu saatler içinde bozularak tedaviler yetersiz kalabilir. Hastaların yakın izlenmesi gerekir. Yoğun bakımda hastalar sekresyonları ile virüsü bolca dış ortama yayabilirler.

Covid 19 hastalığının tanısı boğaz ve burun da virüsün gösterilmesi ile konulur.  Bunun için semptomların başlangıcında alınan derin burun ve boğaz kültüründe PCR ile virüsü göstermek %40-90 oranındadır. Balgam, kan, idrar ve gaitada virüs gösterilebilir ancak rutinde PCR testi ile boğaz burun kültüründe virüsü göstermek yeterli olmaktadır. 

Bazen hastalığı hafif geçirenlerde virüs dış çevreye bolca yayılır ve kişinin şikayetleri hafif olabilir.   İnsanlar arası bulaşı önlemek için sosyal mesafe denilen konumda iki metrelik uzaklık yeterlidir. Bu kişiler arası bulaşı önleme açısından önemlidir.

Virus havada 4-6 saat, tahta, karton ve en fazla plastik düzeyde 72 saate kadar kalabilir.  

Dış ortamdan ellerimize bulaşan virüs yüzümüze, gözümüze ve ağzımıza temas sonucu bizi hastalandırabilir.

Bu açıdan yedi safhada ellerimizi bol sabunlu su ile 20 saniye yıkamak veya dezenfektan kullanmak yeterlidir.

Virüs güneş ışığı ve çamaşır suyundan etkilenir. Her zaman korunmak tüm enfeksiyonlarda en önemli kazanımdır. 

Kişisel koruyuculuk önlemlerini almak, mutlaka maske takmak ve kalabalık ortamlardan uzak kalmak bu süreçte alacağımız en önemli korunma yöntemleridir.  Her zaman vücudun bağışıklık sistemi enfeksiyon hastalıklarında en güçlü korumasıdır.

Yiyecekler ve temiz hava bu enfeksiyonda en güçlü korunma sistemidir. 

Oda havasını iki saatte bir havalandırmak ve bol limonlu su ile boğaz kuruluğuna karşı uygulamalar hep önerilen alternatif yöntemlerdir.

Virüsün yaygın olduğu bu süreç içerisinde kapalı ve kalabalık ortamlardan özellikle AVM lerden uzak durmak risk grubu kişilerin evde kalması en uygun korunma kurallarıdır.

Covid 19 salgını dünyada şu anda dört milyon insanı enfekte eden ciddi bir viral hastalıktır. 

Ülkeler ve toplumlar bu salgını belki yakın bir zamanda atlatacak, ama arkasından gelişecek sosyal, psikolojik ve ekonomik sorunlarla baş etmek için zamanı, kişisel lehinize kullanmanızı, önererek sağlıklı günler dilerim.

Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği
Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi
Prof. Dr. Fatma Sırmatel
13.05.2020